Instytut Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego i Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”, z inicjatywy Polskiego Kulturalno-Oświatowego Towarzystwa „Odrodzenie” w Berdiańsku, podejmują inicjatywę organizacji Światowych Dni Humanistyki Polonijnej w celu wspierania rozwoju polskiej nauki na świecie.

Wydarzenie to ma na celu stworzenie międzynarodowej platformy wymiany i popularyzacji dorobku naukowego Polaków z całego świata w szeroko rozumianej humanistyce, w tym naukach społeczno-politycznych, poprzez:

W styczniu 2023 roku rosyjskie władze okupacyjne przeprowadziły badanie nastrojów społecznych wśród młodzieży zamieszkującej okupowane obszary południowej Ukrainy. Wyniki okazały się niepokojące dla okupantów – większość młodych ludzi nie identyfikowała się z narzuconą władzą i nie popierała jej działań. W odpowiedzi na ten stan rzeczy, władze rosyjskie zintensyfikowały działania propagandowe skierowane do dzieci i młodzieży, traktując ich jako strategiczną grupę docelową w procesie długofalowej rusyfikacji i kontroli społecznej.

Jednym z filarów tej strategii stało się tworzenie struktur paramilitarnych i wychowawczych, przypominających swoją funkcją i ideologią sowiecki Komsomoł, a nawet niemiecką Hitlerjugend. W tym kontekście powołano do życia lokalne oddziały tzw. Junarmii (armii młodych), w tym „Jug Mołodoj” i „Dwiżenije Pierwych” – ruchy, które formalnie mają na celu wychowanie obywatelskie i sportowe, lecz w praktyce stanowią narzędzie ideologicznego formowania młodego pokolenia w duchu militaryzmu, lojalności wobec rosyjskiej narracji i uznania dla agresywnej polityki imperialnej.

22 maja w Ambasadzie Ukrainy w Warszawie odbyło się spotkanie aktywistów ukraińskiej społeczności w Polsce z Ambasadorem Nadzwyczajnym i Pełnomocnym Ukrainy, Wasylem Bodnarem.

Podczas spotkania omówiono kluczowe kwestie związane z integracją i strukturyzacją ukraińskiego ruchu w Polsce. Uczestnicy poruszyli szereg ważnych tematów, w tym możliwe scenariusze nadchodzących wyborów prezydenckich w Polsce oraz ich potencjalny wpływ na politykę wobec uchodźców z Ukrainy.

Szczególną uwagę poświęcono problemom dyskryminacji, przejawom ksenofobii, a także perspektywom powrotu Ukraińców do ojczyzny.

Lech Suchomynow, prezes „Odrodzenia”, mia zaszczyt zabrać głos w kwestii kształtowania pozytywnego wizerunku Ukraińców za granicą: Jestem głęboko przekonany, że Ukraińcy, obywatele wieloetnicznej ukrainy, to wsplnowa o niezwykle bogatym dziedzictwie kulturowym, pracowitości i otwartości na świat. Przebywając za granicą, mamy unikalną możliwość budowania pozytywnego wizerunku naszej ojczyzny. Możemy to osiągnąć poprzez codzienną uczciwą pracę, aktywne zaangażowanie w wolontariat, realizację inicjatyw kulturalnych oraz – co bardzo istotne – szacunek wobec tradycji i prawa krajów, które nas przyjmują.

Po rozpadzie Związku Radzieckiego w 1991 roku Krym stał się częścią niepodległej Ukrainy. Choć formalnie wszedł w skład nowego państwa, jego ludność była w dużej mierze rosyjskojęzyczna i kulturowo związana z Rosją. Jednocześnie na Krym zaczęli wracać Tatarzy krymscy – rdzenna ludność półwyspu, która została brutalnie deportowana przez Stalina w 1944 roku i przez dekady przebywała na wygnaniu w Azji Środkowej. Po powrocie często spotykali się z dyskryminacją i brakiem wsparcia ze strony państwa ukraińskiego, które nie przyznało im żadnej szczególnej autonomii ani politycznej reprezentacji.

Rozważmy jednak alternatywny scenariusz: co by było, gdyby Ukraina już w latach 90. zdecydowała się nadać Krymowi rzeczywistą autonomię, której fundamentem byłoby uznanie praw Tatarów krymskich? Zakładając, że Kijów przyznałby im prawo do samorządu, uznał Medżlis (czyli ich tradycyjne ciało przedstawicielskie) jako legalny organ oraz wspierałby repatriację i osiedlanie się Tatarów na ich historycznej ziemi – historia Krymu mogła potoczyć się inaczej.

Fiodor Dostojewski, znany z głębokiego współczucia wobec „poniżonych i upokorzonych”, zaskakiwał jednocześnie wyjątkową surowością w przedstawianiu Polaków. Nazywał ich pogardliwie „polaczkami” i przypisywał im negatywne cechy, takie jak oszustwo, fanfaronada czy fałszywa arystokratyczność. Jego niechęć wobec Polaków po raz pierwszy ujawniła się w „Zapisach z Martwego Domu”, a później wielokrotnie wracała w jego twórczości – w „Graczu”, „Zbrodni i karze” oraz szczególnie wyraźnie w „Braciach Karamazow”, gdzie Polacy są przedstawieni w sposób karykaturalny i ośmieszający. Badacze podkreślają, że źródła tego uprzedzenia tkwią w osobistych doświadczeniach pisarza z czasów katordzy, gdy Polacy – więźniowie polityczni – trzymali się na uboczu, okazując Rosjanom pogardę, co głęboko irytowało Dostojewskiego.

W XIX wieku sytuacja polityczna wydawała się oczywista: Ukraina i Polska były traktowane jako nierozerwalne części Imperium Rosyjskiego, a nawet liberalni intelektualiści rzadko to kwestionowali. Dostojewski jednak nie ograniczał się do tych ram – marzył o dominacji Rosji nad całą ludzkością. Tokarzewski wspomina, że Dostojewski czytał Polakom swoją odę o triumfalnym wkroczeniu Rosji do Konstantynopola, co wywoływało wśród nich zakłopotanie. Pochodzenie pisarza również budziło dyskusje: choć wywodził się z białoruskiej, spolonizowanej szlachty, sam zapewniał, że „wyciąłby z siebie polską krew”, gdyby ją miał. Badacze podkreślają jednak, że jego tożsamość była przede wszystkim kwestią kultury, nie pochodzenia.

Czy wiesz, że obywatele Ukrainy stanowią około 5% osób pracujących w Polsce i przyczyniają się do wzrostu naszego PKB o 0,5-2,4% rocznie? Mimo to, w przestrzeni publicznej pojawia się wiele negatywnych stereotypów na ich temat. Czas rozprawić się z mitami!

— Mit 1: Ukraińcy zabierają Polakom pracę i zaniżają płace.
Fakty: Ukraińcy często podejmują się prac, których Polacy nie chcą wykonywać, napędzając gospodarkę; Ich obecność przyczynia się do wzrostu PKB Polski.

Wielu ludzi, szczególnie na terenach, które doświadczyły rosyjskiej okupacji lub wpływów, postrzega "ruski mir" jako ideologię przynoszącą przemoc, ucisk i brak perspektyw.

Doświadczenia historyczne, takie jak represje polityczne, konflikty zbrojne i ograniczenie swobód obywatelskich na obszarach, gdzie próbowano narzucić "ruski mir", potwierdzają tę perspektywę. Dla wielu narodów Europy Środkowo-Wschodniej, w tym dla Polaków i Ukraińców, "ruski mir" kojarzy się z utratą suwerenności, niszczeniem kultury narodowej i pogwałceniem praw człowieka.

Wojna na Ukrainie jest tragicznym przykładem konsekwencji próby realizacji idei "ruskiego miru" poprzez agresję i przemoc. Obrazy zniszczonych miast, cierpienie ludności cywilnej i zbrodnie wojenne utwierdzają w przekonaniu, że tam, gdzie pojawia się "ruski mir" w swojej imperialnej i agresywnej formie, tam rzeczywiście dochodzi do śmierci, poniżenia i beznadziei.