W warunkach wojny i okupacji symbolika nabiera szczególnego znaczenia. To właśnie symbole stają się nośnikami pamięci, ciągłości instytucjonalnej oraz sprzeciwu wobec prób narzucenia nowego porządku politycznego i kulturowego. Gdy agresor usiłuje wymazać tożsamość podbitego terytorium, samo zachowanie nazw, tradycji i ciągłości wydarzeń staje się aktem oporu oraz jednoznaczną deklaracją wierności prawdzie historycznej i zasadom prawa międzynarodowego.

Od 27 lutego 2022 roku nadazowski Berdiańsk pozostaje pod rosyjską okupacją, stając się poligonem realizacji imperialnej doktryny tzw. „ruskiego miru”. Ideologia ta dąży do całkowitego podporządkowania człowieka, militaryzacji przestrzeni publicznej oraz systemowej rusyfikacji życia społecznego. Brutalne represje, filtracje, przymusowe deportacje, grabież mienia czy niszczenie ukraińskich instytucji miały doprowadzić nie tylko do przejęcia terytorium, lecz także do zniekształcenia pamięci i zastąpienia dotychczasowej tożsamości nową, narzuconą przez okupanta. Pomimo tej bezprecedensowej przemocy duch wolności mieszkańców Berdiańska oraz wierność wartościom demokratycznym nie zostały złamane.

Zapowiadana jubileuszowa, dziesiąta edycja Azowskich Dni Nauki Polskiej odbędzie się w dniach 8–9 października 2026 roku w formule hybrydowej (Warszawa + online). Wydarzeniem centralnym będzie Polsko-Ukraińska Sesja Naukowa, stanowiąca główną oś programową tegorocznej edycji i jednocześnie kontynuację wieloletniej tradycji interdyscyplinarnych spotkań badaczy z Polski i Ukrainy. W ramach sesji odbędzie się panel naukowy pt. „Interdyscyplinarne badania nad tożsamością w perspektywie postmodernizmu i postkolonializmu”, wpisujący się w aktualne nurty badań humanistycznych i społecznych dotyczących procesów kształtowania tożsamości, pamięci oraz dyskursów kulturowych.

Tematyka wydarzenia obejmuje szerokie spektrum problemów badawczych, w tym zagadnienia tożsamości narodowej i kulturowej, mechanizmy pamięci zbiorowej oraz narracji historycznych, procesy dekolonizacyjne i doświadczenia imperialne, a także analizy współczesnych form propagandy, nowomowy i dyskursu medialnego. Istotnym obszarem refleksji pozostają również zjawiska związane z wojną, migracjami oraz traumą kulturową, ujmowane w perspektywie interdyscyplinarnej, łączącej narzędzia literaturoznawstwa, kulturoznawstwa, socjologii, politologii, filozofii i medioznawstwa.

Rejestracja uczestników trwa do 30 sierpnia 2026 roku i odbywa się poprzez formularz zgłoszeniowy dostępny online.

Link do rejestracji: https://forms.gle/MnbeZLfXuNXey2WV6

W drugiej połowie marca, w ramach cyklu otwartych wykładów zainicjowanych przez dyrekcję Instytutu Studiów Międzykulturowych Europy Środkowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego (Kulturoznawstwo Europy Środkowo-Wschodniej), wspólnie ze studentami przygotowaliśmy i przeprowadziliśmy spotkanie pt.:
- „Dekonstrukcja mitów ruskiego miru: ideologem ‘dobry rosjanin’”.
Serdecznie dziękuję Snizhanie Cherniuk z Polskiego Radia dla Ukrainy za zainteresowanie wydarzeniem oraz świetnie przeprowadzony wywiad.
- Nagranie dostępne tutaj: https://lnk.ua/G8W1qiyl0

Ideologem „dobry rosjanin” okazał się zbyt funkcjonalny, by pozostać jedynie konstrukcją językową. Stał się narzędziem manipulacji politycznej i moralnej w warunkach wojny. We współczesnym dyskursie publicznym pojęcie to często przedstawiane jest jako próba wyznaczenia granicy między „złymi” a „innymi” Rosjanami, tymi, którzy nie popierają wojny, dystansują się od polityki Kremla i deklarują liberalne wartości. Jednak ta granica okazuje się raczej iluzoryczna niż realna.

Instytut Rozwoju Języka Polskiego (IRJP) poinformował o swoim udziale w działaniach wspierających ideę Międzynarodowego Roku Wolontariatu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju 2026, ogłoszonego przez Zgromadzenie Ogólne ONZ. Przedstawicielka Instytutu uczestniczyła w pracach komitetu organizacyjnego, który skupia reprezentantów administracji publicznej, organizacji społecznych, środowisk naukowych oraz instytucji międzynarodowych, zaangażowanych w przygotowanie i koordynację obchodów.

Zaangażowanie IRJP wpisuje się w szerszą refleksję nad znaczeniem wolontariatu jako jednego z kluczowych elementów życia społecznego, szczególnie w kontekście edukacji polonijnej i działań na rzecz utrzymywania więzi z Polonią oraz Polakami za granicą. W wielu środowiskach emigracyjnych nauczanie języka polskiego, prowadzenie szkół społecznych oraz działalność kulturalna opierają się w znacznym stopniu na pracy wolontariackiej nauczycieli i animatorów życia społecznego. W tym sensie wolontariat staje się nie tylko formą aktywności obywatelskiej, lecz także istotnym narzędziem podtrzymywania tożsamości kulturowej i językowej.

14 lutego 2026 roku odbędzie się wykład online poświęcony fenomenowi „Polaków z wyboru” – ludzi, którzy nie urodzili się w polskiej kulturze, lecz świadomie ją wybrali, współtworząc jej historię, sztukę i etos obywatelski. Punktem wyjścia stanie się projekt „Polacy z wyboru. Rodziny pochodzenia niemieckiego w Warszawie w XIX i XX wieku”, który przypomina zapomniane dziś biografie przybyszów z krajów niemieckich, wrośniętych z czasem w tkankę społeczną stolicy. Wbrew stereotypowi „Niemca w Warszawie” kojarzonego z okupacją, wielu z nich brało udział w walce o niepodległość Polski, a podczas II wojny światowej wstępowało do konspiracji i Armii Krajowej.

Zastanowimy się, czym jest tożsamość jako akt wyboru – nie tylko dziedzictwo krwi i języka, lecz świadoma decyzja kulturowa i etyczna. W tym kontekście przywołana zostanie postać Wincenty Pol, który – wychowany w domu niemieckojęzycznym – odkrył polskość jako własny projekt duchowy.

Szczególne miejsce zajmie historia Anna German – artystki o niemiecko-holenderskich korzeniach, urodzonej w Azji Środkowej, wychowanej w realiach ZSRR, która wybrała Polskę jako swoją ojczyznę. Jej biografia – naznaczona represjami, migracją, wypadkiem, chorobą i triumfem artystycznym – stanie się przykładem złożonej, transnarodowej tożsamości Europy Środkowo-Wschodniej. Wykład pokaże, jak jej talent był wpisywany w narrację polityczną PRL, ale też jak sama artystka zachowała autonomię duchową i kulturową.

Berdiańsk – niegdyś tętniący życiem nadmorski kurort nad Morzem Azowskim – dziś jest miastem, które już nie zachwyca turystycznymi zdjęciami, gdzie nie słychać gwaru nadmorskich kawiarni i spacerowiczów. Ponad trzy lata tymczasowej okupacji zmieniły je nie do poznania: z wolnego portowego miasta stało się przestrzenią ograniczeń, stałego nadzoru i codziennego napięcia.

Mieszkańcy, którzy pozostali, opisują życie w tym mieście nie tylko jako życie pod obcą władzą, ale jako więzienie na otwartym powietrzu. Jak wspomina jeden z mieszkańców jeszcze w 2022 roku:

Tymczasowa okupacja Berdiańska przez Federację Rosyjską stała się ciężką próbą dla miasta i jego mieszkańców. Towarzyszą jej systematyczne naruszenia praw człowieka, niszczenie infrastruktury społecznej i medycznej, przymusowa zmiana przestrzeni edukacyjnej i kulturalnej oraz stała presja psychologiczna na ludność cywilną. Wszystkie te zjawiska noszą wyraźne znamiona represyjnego reżimu okupacyjnego i wpisują się w ogólny schemat zarządzania, jaki Rosja stosuje na zajętych terenach południa Ukrainy.