Zapowiadana jubileuszowa, dziesiąta edycja Azowskich Dni Nauki Polskiej odbędzie się w dniach 8–9 października 2026 roku w formule hybrydowej (Warszawa + online). Wydarzeniem centralnym będzie Polsko-Ukraińska Sesja Naukowa, stanowiąca główną oś programową tegorocznej edycji i jednocześnie kontynuację wieloletniej tradycji interdyscyplinarnych spotkań badaczy z Polski i Ukrainy. W ramach sesji odbędzie się panel naukowy pt. „Interdyscyplinarne badania nad tożsamością w perspektywie postmodernizmu i postkolonializmu”, wpisujący się w aktualne nurty badań humanistycznych i społecznych dotyczących procesów kształtowania tożsamości, pamięci oraz dyskursów kulturowych.

Tematyka wydarzenia obejmuje szerokie spektrum problemów badawczych, w tym zagadnienia tożsamości narodowej i kulturowej, mechanizmy pamięci zbiorowej oraz narracji historycznych, procesy dekolonizacyjne i doświadczenia imperialne, a także analizy współczesnych form propagandy, nowomowy i dyskursu medialnego. Istotnym obszarem refleksji pozostają również zjawiska związane z wojną, migracjami oraz traumą kulturową, ujmowane w perspektywie interdyscyplinarnej, łączącej narzędzia literaturoznawstwa, kulturoznawstwa, socjologii, politologii, filozofii i medioznawstwa.

Rejestracja uczestników trwa do 30 sierpnia 2026 roku i odbywa się poprzez formularz zgłoszeniowy dostępny online.

Link do rejestracji: https://forms.gle/MnbeZLfXuNXey2WV6

W drugiej połowie marca, w ramach cyklu otwartych wykładów zainicjowanych przez dyrekcję Instytutu Studiów Międzykulturowych Europy Środkowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego (Kulturoznawstwo Europy Środkowo-Wschodniej), wspólnie ze studentami przygotowaliśmy i przeprowadziliśmy spotkanie pt.:
- „Dekonstrukcja mitów ruskiego miru: ideologem ‘dobry rosjanin’”.
Serdecznie dziękuję Snizhanie Cherniuk z Polskiego Radia dla Ukrainy za zainteresowanie wydarzeniem oraz świetnie przeprowadzony wywiad.
- Nagranie dostępne tutaj: https://lnk.ua/G8W1qiyl0

Ideologem „dobry rosjanin” okazał się zbyt funkcjonalny, by pozostać jedynie konstrukcją językową. Stał się narzędziem manipulacji politycznej i moralnej w warunkach wojny. We współczesnym dyskursie publicznym pojęcie to często przedstawiane jest jako próba wyznaczenia granicy między „złymi” a „innymi” Rosjanami, tymi, którzy nie popierają wojny, dystansują się od polityki Kremla i deklarują liberalne wartości. Jednak ta granica okazuje się raczej iluzoryczna niż realna.

Instytut Rozwoju Języka Polskiego (IRJP) poinformował o swoim udziale w działaniach wspierających ideę Międzynarodowego Roku Wolontariatu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju 2026, ogłoszonego przez Zgromadzenie Ogólne ONZ. Przedstawicielka Instytutu uczestniczyła w pracach komitetu organizacyjnego, który skupia reprezentantów administracji publicznej, organizacji społecznych, środowisk naukowych oraz instytucji międzynarodowych, zaangażowanych w przygotowanie i koordynację obchodów.

Zaangażowanie IRJP wpisuje się w szerszą refleksję nad znaczeniem wolontariatu jako jednego z kluczowych elementów życia społecznego, szczególnie w kontekście edukacji polonijnej i działań na rzecz utrzymywania więzi z Polonią oraz Polakami za granicą. W wielu środowiskach emigracyjnych nauczanie języka polskiego, prowadzenie szkół społecznych oraz działalność kulturalna opierają się w znacznym stopniu na pracy wolontariackiej nauczycieli i animatorów życia społecznego. W tym sensie wolontariat staje się nie tylko formą aktywności obywatelskiej, lecz także istotnym narzędziem podtrzymywania tożsamości kulturowej i językowej.

14 lutego 2026 roku odbędzie się wykład online poświęcony fenomenowi „Polaków z wyboru” – ludzi, którzy nie urodzili się w polskiej kulturze, lecz świadomie ją wybrali, współtworząc jej historię, sztukę i etos obywatelski. Punktem wyjścia stanie się projekt „Polacy z wyboru. Rodziny pochodzenia niemieckiego w Warszawie w XIX i XX wieku”, który przypomina zapomniane dziś biografie przybyszów z krajów niemieckich, wrośniętych z czasem w tkankę społeczną stolicy. Wbrew stereotypowi „Niemca w Warszawie” kojarzonego z okupacją, wielu z nich brało udział w walce o niepodległość Polski, a podczas II wojny światowej wstępowało do konspiracji i Armii Krajowej.

Zastanowimy się, czym jest tożsamość jako akt wyboru – nie tylko dziedzictwo krwi i języka, lecz świadoma decyzja kulturowa i etyczna. W tym kontekście przywołana zostanie postać Wincenty Pol, który – wychowany w domu niemieckojęzycznym – odkrył polskość jako własny projekt duchowy.

Szczególne miejsce zajmie historia Anna German – artystki o niemiecko-holenderskich korzeniach, urodzonej w Azji Środkowej, wychowanej w realiach ZSRR, która wybrała Polskę jako swoją ojczyznę. Jej biografia – naznaczona represjami, migracją, wypadkiem, chorobą i triumfem artystycznym – stanie się przykładem złożonej, transnarodowej tożsamości Europy Środkowo-Wschodniej. Wykład pokaże, jak jej talent był wpisywany w narrację polityczną PRL, ale też jak sama artystka zachowała autonomię duchową i kulturową.

Berdiańsk – niegdyś tętniący życiem nadmorski kurort nad Morzem Azowskim – dziś jest miastem, które już nie zachwyca turystycznymi zdjęciami, gdzie nie słychać gwaru nadmorskich kawiarni i spacerowiczów. Ponad trzy lata tymczasowej okupacji zmieniły je nie do poznania: z wolnego portowego miasta stało się przestrzenią ograniczeń, stałego nadzoru i codziennego napięcia.

Mieszkańcy, którzy pozostali, opisują życie w tym mieście nie tylko jako życie pod obcą władzą, ale jako więzienie na otwartym powietrzu. Jak wspomina jeden z mieszkańców jeszcze w 2022 roku:

Tymczasowa okupacja Berdiańska przez Federację Rosyjską stała się ciężką próbą dla miasta i jego mieszkańców. Towarzyszą jej systematyczne naruszenia praw człowieka, niszczenie infrastruktury społecznej i medycznej, przymusowa zmiana przestrzeni edukacyjnej i kulturalnej oraz stała presja psychologiczna na ludność cywilną. Wszystkie te zjawiska noszą wyraźne znamiona represyjnego reżimu okupacyjnego i wpisują się w ogólny schemat zarządzania, jaki Rosja stosuje na zajętych terenach południa Ukrainy.

Rewizja tekstu z 25 marca 2020 roku

Obecnie świat trwa w sytuacji pogranicznej, której dramatycznym punktem odniesienia stała się wojna w Ukrainie oraz postępujący rozpad dotychczasowego, amerykanocentrycznego ładu globalnego. Współczesne cywilizacje znalazły się na rozdrożu pomiędzy światem „przed”, opartym na iluzji stabilności, przewidywalności i niekwestionowanej dominacji Zachodu — a nieokreślonym, niepokojącym „po”, którego kontury dopiero się wyłaniają. Ludzkość niespodziewanie utkwiła w stanie mglistej teraźniejszości „teraz”: w czasie zawieszenia, samotna i bezbronna wobec nowych wyzwań, brutalnych konfliktów i zagrożeń, które jeszcze niedawno wydawały się niemożliwe w Europie XXI wieku.

Wojna, prowadzona w samym sercu kontynentu, obnażyła kruchość globalnych mechanizmów bezpieczeństwa, iluzoryczność „końca historii” oraz bezradność dotychczasowych narracji postępu. Postępowość, rozumiana jako nieprzerwany marsz ku lepszej przyszłości, nagle zahamowała, zderzając się z murem przemocy, imperialnego rewizjonizmu i powrotu logiki siły. To, co jeszcze wczoraj uchodziło za trwałe fundamenty ładu światowego — prymat prawa międzynarodowego, nienaruszalność granic, wiara w racjonalność aktorów politycznych — zostało brutalnie zakwestionowane.