Ihor Humeniak wstąpił do Sił Zbrojnych Ukrainy na początku pełnoskalowej inwazji Rosji. 28 grudnia 2022 roku trafił do rosyjskiej niewoli. Jednym z miejsc, gdzie był przetrzymywany, był okupowany Berdiańsk. W rozmowie z „Halytskyi Korespondent” opowiedział o warunkach w miejscowym areszcie śledczym.

Okazuje się, że wśród więźniów byli nie tylko żołnierze, ale też cywile przechodzący „filtrowanie”: uczestnicy ATO i duchowni. Ihor spędził w dużej celi pojedynczej pół roku. Była woda i toaleta, ale brakowało papieru toaletowego. Więźnia karmiono trzy razy dziennie, ale na szczęście nie stosowano przemocy fizycznej, co odróżniało Berdiańsk od innych więzień.

W 2025 roku uczniowie w Polsce otrzymali możliwość zdawania egzaminu maturalnego z języka ukraińskiego jako języka obcego. Decyzja ta, choć z pozoru dotyczy wyłącznie sfery edukacyjnej, ma znacznie szersze konsekwencje społeczno-kulturowe i polityczne. Po pierwsze, włączenie języka ukraińskiego do systemu matury formalnie uznaje jego status w polskiej przestrzeni edukacyjnej, wyprowadzając go z dotychczasowej marginalizacji. Po drugie, stanowi istotny element polityki integracyjnej wobec obywateli Ukrainy, którzy w ostatnich latach stanowią znaczącą część populacji Polski.

Rosyjska okupacja oznacza nie tylko fizyczną izolację, lecz także systematyczną indoktrynację i represję wobec wszystkiego, co ukraińskie. Zakaz języka, zmiana programów szkolnych, kontrola internetu i przymusowe nadawanie rosyjskich paszportów stanowią elementy większego projektu – kultywowania „ruskiego miru” jako ideologii podporządkowania i wymazania odrębnej tożsamości narodowej.

To nie są odosobnione praktyki, lecz planowa polityka rusyfikacji, której celem jest wychowanie „nowego obywatela” lojalnego wobec okupanta. Represje wobec młodych ludzi, którzy starają się zachować ukraińskość – choćby w języku – pokazują, że walka o tożsamość ma dziś charakter dosłownie egzystencjalny.

Kiedy 24 lutego 2022 roku o czwartej nad ranem — w chwili, gdy większość piętnastoletnich dziewcząt śni o balu na zakończenie szkoły, o badaniach w ramach Młodej Akademii Nauk, o pierwszym pocałunku — w oknie Berdiańska pojawiło się światło eksplozji. To, co miało być tylko kolejnym dniem młodzieńczych planów, zostało brutalnie przerwane. Dla Marii (imię zmienione, by chronić tożsamość) początek rosyjskiej okupacji nie był abstrakcją z telewizji, lecz codziennością, która w jednej chwili runęła. Zamiast egzaminów i tanecznych prób przyszły cisza, niepewność i nowy, narzucony porządek.

Pierwsze tygodnie okupacji w Berdiańsku przypominały powolne tonięcie w ciemności. Nie było internetu, gazu, dostępu do gotówki. Woda do prysznica wymagała godzinnego przygotowania, sklepy pustoszały, na ulicach pojawiały się ciężarówki z rosyjską żywnością, której ceny biły rekordy, a jakość nie miała nic wspólnego z tym, co znano wcześniej. Najbardziej uderzające było jednak poczucie zawieszenia. „Miasto było puste. Masa wojskowej techniki. Było brudno, ponieważ nie działały służby komunalne. Czas jakby zamarł” — wspomina Maria. Dla nastolatki, która jeszcze niedawno planowała przyszłość, rzeczywistość nagle zatrzymała się w martwym punkcie.

IX Azowskie Dni Nauki Polskiej oraz Międzynarodowy Panel Naukowy „Ukraińsko-Polska Sesja Filologiczna” odbyły się w dniach 9–10 października 2025 roku w Domu Polonii w Warszawie i na Wydziale Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego. Wydarzenie zorganizowano pod patronatem Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” i Instytutu Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej UW. Sesja miała charakter interdyscyplinarny i była poświęcona tematowi „Percepcje tekstu kultury: między dekonstrukcją a interpretacją”.

Spotkanie stało się przestrzenią refleksji nad współczesnymi metodami analizy tekstów kultury – literatury, filmu, sztuki, mediów i języka – w kontekście napięcia między dekonstrukcją a interpretacją.

W wydarzeniu uczestniczyło ponad 30 prelegentów reprezentujących uczelnie z Polski i Ukrainy, m.in. Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Uniwersytet Jagielloński, Politechnikę Warszawską, Uniwersytet Lwowski, Kijowski Uniwersytet im. Borysa Hrynczenki, Berdiański Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny, Uniwersytet Charkowski oraz Sumski Uniwersytet Państwowy.

Oksana Zabużko pisała: „Czas spojrzeć na rosyjską literaturę nowymi oczami, wszak w dużej mierze to ona utkała ‘siatkę maskującą’ dla rosyjskich czołgów”. Słowa te nabierają szczególnego znaczenia w kontekście wydarzenia z 2 października 2025 roku na forum Wałdaju, gdy Władimir Putin recytował fragment wiersza Aleksandra Puszkina „Rocznica Borodina”.

Recytacja tego utworu nie jest jedynie gestem literackim czy symbolicznym nawiązaniem do tradycji rosyjskiej poezji, lecz może być interpretowana jako świadome działanie polityczne. „Rocznica Borodina” – wiersz napisany w 1831 roku – wspomina bitwę pod Borodino z 1812 roku i przedstawia Rosję jako obrońcę przed agresją zewnętrzną. Jednak w kontekście polskim fragmenty utworu mogą być odczytane jako wyraz wrogości wobec Polski, co skłoniło wielu badaczy do określenia go mianem „polakożerczego”.

Wykorzystanie tego wiersza przez Putina w publicznym wystąpieniu można rozumieć jako instrument kształtowania narracji historycznej. Recytacja odwołuje się do rosyjskiej tradycji literackiej, legitymizując współczesną politykę Kremla wobec Polski i innych państw sąsiednich. Poprzez przywołanie historycznych tekstów, Putin podkreśla obraz Rosji jako państwa broniącego Europę przed zagrożeniami zewnętrznymi, a jednocześnie uzasadnia swoje prawo do wpływania na losy krajów sąsiednich.

Panel dyskusyjny „Współczesne ukraińskie studia postkolonialne: dekonstrukcja mitów i interpretacja tekstów kultury” odbędzie się 10 października 2025 roku w godzinach 11:30–12:00 w Instytucie Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego, przy ul. Dobrej 55, sala 1.261.

Wprowadzenie i moderowanie panelu poprowadzi prof. dr hab. Lech Suchomłynow z PKOT „Odrodzenie” w Berdiańsku i Uniwersytetu Warszawskiego. Prelegentkami będą:

• prof. dr hab. Olena Bondareva – Kijowski Uniwersytet im. Borysa Hrinchenki w Kijowie,
• doc., dr Nataliia Hirna – Lwowski Narodowy Uniwersytet Medyczny im. Daniela Halickiego.

Panel pokaże, jak postkolonializm w literaturoznawstwie ukraińskim może służyć dekonstrukcji eurocentrycznego, rosyjskocentrycznego i kolonialnego paradygmatu badań, umożliwiając bardziej kompleksowe i wielowymiarowe spojrzenie na historię literatury oraz procesy kulturowe.