Od początku 2022 roku wojna wywróciła życie milionów ludzi w Ukrainie, w tym polskiej diaspory na południowym wschodzie kraju. W takich warunkach wiele mogło zniknąć – szkoły, projekty kulturalne, poczucie wspólnoty. A jednak potrzeba edukacji, języka i kultury nie tylko nie zanikła – stała się silniejsza niż kiedykolwiek.

W Berdiańsku i Zaporożu powstało partnerstwo, które pokazuje, jak w trudnych czasach można działać razem, łączyć siły i budować przyszłość. Polskie Kulturalno-Oświatowe Towarzystwo „Odrodzenie” w Berdiańsku oraz Towarzystwo Kultury Polskiej im. św. Jana Pawła II w Zaporożu postawiły na stworzenie korporacji kulturalnej – formalnej struktury, która integruje doświadczenia i zasoby, a jednocześnie daje stabilność i profesjonalizm każdemu projektowi.

Takie partnerstwo to coś więcej niż wydarzenia i lekcje – to przestrzeń dialogu i pamięci historycznej, w której polska tradycja i kultura nie giną, lecz są przekazywane kolejnym pokoleniom.

28 listopada 2025 roku w Warszawie, w Hotelu Gromada, odbyło się Polsko-Ukraińskie Forum Przyszłości – jedno z najważniejszych wydarzeń tego roku poświęconych relacjom polsko-ukraińskim, bezpieczeństwu, migracjom, współpracy gospodarczej oraz procesom odbudowy Ukrainy. Forum, zorganizowane przez Fundację Stand with Ukraine, zgromadziło polityków, dyplomatów, przedsiębiorców, ekspertów oraz badaczy, tworząc unikalną przestrzeń, w której perspektywy polityczne i ekonomiczne splatają się z analizą zagrożeń informacyjnych i przemian społecznych.

Wydarzenie otworzyła Joanna Cuper, a następnie głos zabrała prezeska Fundacji, Natalia Panczenko, podkreślając konieczność utrzymania solidarności w warunkach przedłużającej się agresji Rosji na Ukrainę. Wystąpienie Wasyla Bodnara, Ambasadora Ukrainy w RP, nadało całości wyraźny wymiar dyplomatyczny, wskazując na ścisły związek bezpieczeństwa militarnego z kondycją europejskiej polityki i odpornością państw regionu.

Historia stosunków rosyjsko-ukraińskich wskazuje na długotrwałą, systematyczną i dobrze udokumentowaną praktykę przywłaszczania ukraińskiego dziedzictwa kulturowego. Od okresu średniowiecza po XX wiek władze rosyjskie — najpierw księstwa i struktury imperialne, a następnie państwo sowieckie — konsekwentnie wywoziły, centralizowały i przekształcały ukraińskie dobra kultury. Zjawisko to nie stanowiło pojedynczych epizodów, lecz było elementem kompleksowej polityki tworzenia własnego kanonu kulturowego poprzez asymilację dziedzictwa innych narodów, w szczególności Ukrainy.

Niniejszy tekst stanowi rozważanie analityczne nad artykułem Krytyka Polityczna pt. „Polska robi wszystko, żeby wyhodować u siebie ukraińskie faszystowskie bojówki”

Współczesna Polska, stając się jednym z głównych krajów przyjmujących uchodźców i migrantów z Ukrainy, znalazła się w sytuacji kulturowego oraz politycznego testu dojrzałości. Od 2014 roku, a szczególnie po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 roku, Polacy okazali bezprecedensową solidarność — otworzyli granice, domy i szkoły. Jednak, jak zauważa autor artykułu opublikowanego na łamach Krytyki Politycznej, początkowa euforia empatii ustępuje dziś miejsca zjawiskom dystansu, niechęci i dyskryminacji. Publicysta pisze prowokacyjnie, że Polska „robi wszystko, by wyhodować u siebie ukraińskie faszystowskie bojówki” — jest to metafora ostrzegawcza, lecz zarazem symptomatyczna dla napięć, które ujawniają się w relacjach między większością a migrantami.

Tekst ten należy rozpatrywać nie jako publicystyczny wybuch emocji, lecz jako diagnozę społecznych procesów marginalizacji. Autor wskazuje, że w polskich szkołach dzieci ukraińskie coraz częściej spotykają się z agresją słowną, symbolicznym wykluczeniem i stygmatyzacją. Obraźliwe hasła typu „Wołyń – pamiętamy” czy „wracaj do siebie” są nie tylko formą przemocy symbolicznej, lecz także świadectwem utrwalonych w pamięci zbiorowej stereotypów. W tym sensie, zjawisko dyskryminacji migrantów ukraińskich jest kontynuacją długiej historii polskich trudności w integracji mniejszości – od II Rzeczypospolitej po współczesność.

Od początku 2022 roku wojna zmieniła życie milionów ludzi w Ukrainie, w tym polskiej diaspory na południowym wschodzie kraju. W obliczu trudnych wyzwań nie zanikła jednak potrzeba pielęgnowania języka, kultury i edukacji. Wręcz przeciwnie – narodziła się silniejsza potrzeba współpracy między Polonią Berdiańska a Zaporoża.

Kluczowym elementem współpracy jest stworzenie korporacji kulturalnej, formalnej struktury integrującej doświadczenia i zasoby obu organizacji. Takie korporacje pełnią rolę znacznie większą niż organizowanie wydarzeń. Pozwalają łączyć kompetencje i zasoby, zwiększając profesjonalizm projektów; zapewniają stabilność i trwałość inicjatyw, nawet w obliczu kryzysu; umożliwiają planowanie długofalowej edukacji i kultury, a także tworzenie przestrzeni dialogu i pamięci historycznej, w której historia i tradycja nie giną, lecz są przekazywane kolejnym pokoleniom.

Partnerstwo nawiązało Polskie Kulturalno-Oświatowe Towarzystwo „Odrodzenie” w Berdiańsku oraz Towarzystwo Kultury Polskiej im. św. Jana Pawła II w Zaporożu. Jego celem jest nie tylko rozwój języka polskiego i kultury w regionie, ale także budowanie społeczności świadomej własnej historii i tradycji.

Wspólne działania obejmują kursy edukacyjne, wydarzenia kulturalne, wymianę doświadczeń oraz wsparcie nauki online i stacjonarnej. Dzięki temu polska społeczność może zachować swoją tożsamość, rozwijać kompetencje językowe i kulturowe oraz uczestniczyć w życiu społecznym mimo trudnych warunków wojennych.

Ihor Humeniak wstąpił do Sił Zbrojnych Ukrainy na początku pełnoskalowej inwazji Rosji. 28 grudnia 2022 roku trafił do rosyjskiej niewoli. Jednym z miejsc, gdzie był przetrzymywany, był okupowany Berdiańsk. W rozmowie z „Halytskyi Korespondent” opowiedział o warunkach w miejscowym areszcie śledczym.

Okazuje się, że wśród więźniów byli nie tylko żołnierze, ale też cywile przechodzący „filtrowanie”: uczestnicy ATO i duchowni. Ihor spędził w dużej celi pojedynczej pół roku. Była woda i toaleta, ale brakowało papieru toaletowego. Więźnia karmiono trzy razy dziennie, ale na szczęście nie stosowano przemocy fizycznej, co odróżniało Berdiańsk od innych więzień.

W 2025 roku uczniowie w Polsce otrzymali możliwość zdawania egzaminu maturalnego z języka ukraińskiego jako języka obcego. Decyzja ta, choć z pozoru dotyczy wyłącznie sfery edukacyjnej, ma znacznie szersze konsekwencje społeczno-kulturowe i polityczne. Po pierwsze, włączenie języka ukraińskiego do systemu matury formalnie uznaje jego status w polskiej przestrzeni edukacyjnej, wyprowadzając go z dotychczasowej marginalizacji. Po drugie, stanowi istotny element polityki integracyjnej wobec obywateli Ukrainy, którzy w ostatnich latach stanowią znaczącą część populacji Polski.