Polskie słowo drukowane

ostatni numer gazety N31 od 30-01-2014
Польська мова в Бердянську - Język Polski w Berdiańsku
Польська мова в Бердянську - Język Polski w Berdiańsku
KtoTyJestes Zadbaj o jezyk polski
reklama
współpraca
nasi partnerzy

Rewizja imperialisty puszkina
23 stycznia 2024, 13:06

Horace Vernet

Horace Vernet "Mazepa i wilki"

Hetman kozacki Iwan Mazepa był postacią historyczną, która wzbudzała wiele emocji. Był postrzegany jako bohater romantyczny, ale też był przedstawiany jako zdrajca caratu moskiewskiego.

Mąż stanu na skalę europejską, utalentowany polityk, filantrop, człowiek wykształcony, człowiek o tragicznym losie i złożonym charakterze – tak wszedł.

Mazepa do historii i kultury. Osobowość Hetmana stała się niewyczerpanym źródłem dla artystów: malarzy, kompozytorów i pisarzy różnych czasów i narodów. Do postaci Hetmana Mazepy odwoływali się przedstawiciele literatur różnych krajów, miedzy innymi Anglii i Francji, Niemiec, Polski. W literaturze światowej dominuje romantyczny opis przygód młodego Mazepy, zdobywcy kobiecych serc, ale też Hetman był przedstawiany jako tyranoborca, który walczył o wolność ziem ukraińskich, jako buntownik, który nie bał się powstać przeciwko władzy caratu. Życie i działalność Iwana Mazepy były bogate w wydarzenia i dramatyczne zwroty akcji, co sprawia, że jest on idealnym materiałem na dzieło literackie. Wystarczy wymienić nazwiska Woltera, Byrona, Hogo czy Łepkiego. Czy wspomnieć o obrazie Horace’a Verneta. Po przejrzeniu kilku tematów do przyszłej pracy i odrzuceniu fabuły z Laurą i Petrarką, Horace Vernet wybrał na wpół legendarną historię z życia ukraińskiego hetmana Iwana Mazepy, opisaną w „Historii Karola XII, króla Szwecji” Woltera i Lorda Byrona wiersz. Według legendy Mazepa zakochał się w żonie polskiego szlachcica, który zemścił się na nim przywiązując przyszłego hetmana do grzbietu dzikiego konia i wypuszczając go do lasu, gdzie po krótkim pościgu przez wilki znaleźli go i uratowali ukraińscy chłopi.

Jeśli Byron stwarza obraz Mazepy-tytana, osobowości silnej, potężnej, zdecydowanej i samolubnej, ale krytycznej wobec siebie, człowieka rzetelnego, o silnej woli, niezależnego i wiernego ideałom, to Mazepa Puszkina w poemacie „Płotawa” (1828) – zdrajca, ofiara namiętności, bezduszny człowiek, przebiegły władca, głupi złoczyńca, awanturnik i polityczny poszukiwacz przygód.

Timothy Garton Ash słusznie zaznacza: „W słynnym wierszu Puszkin ukazuje kozackiego hetmana Mazepę jako kapryśnego zdrajcę, wroga bohaterskiego cara Piotra Wielkiego, który w 1709 r. zatriumfował nad Szwedami w bitwie nad Połtawą, by wkrótce ufundować rosyjskie imperium”.

Puszkin, opisując legendarnego hetmana Mazepy, a jednocześnie stwarza zniekształcony i nacechowany stereotypami obraz całego ludu, ilustrując go antyukraińskimi metaforami.

Z ramienia rosyjskich historyków, w tym Mikołaja Karamzina, hetmana uważano za człowieka, który zdradził cara Piotra I. W poemacie Puszkina Iwan Mazepa to złodziej, który nie zasługuje na przebaczenie, podły zdrajca, który nie spełnił zaufania rosyjskiego cara, zimnokrwisty i bezwzględny łajdak, który bez wahania przeleje rzeki krwi, „Judasz, podstępna dusza”, „wróg Rosji”, „grabieżca świętej niewinności” itp. W ten sposób poniżając Iwana Mazepę, Puszkin wychwalał cara, a wraz z nim całe samodzierżawie na czele z wówczas panującym carem Mikołajem I. Ta interpretacja postaci Mazepy jest zgodna z oficjalną linią rosyjską, która utrwalała obraz hetmana jako zdrajcy i wroga Rosji. Została ona podtrzymywana przez kolejnych historyków i pisarzy rosyjskich, a przede wszystkim przez rosyjskie władze.

Wiadomo, że po stłumieniu powstania dekabrystów Puszkin był w trudnej sytuacji. Został zesłany na południe imperium, gdzie był pod ścisłym nadzorem tajnej policji. Aby odzyskać wolność, musiał spróbować zyskać przychylność cara Mikołaja I. Poemat "Połtawa" był idealnym środkiem do tego celu. Puszkin przedstawił w nim Piotra I jako zwycięskiego wodza, który pokonał wroga Rosji, czyli Szwedów. Poemat był dobrze przyjęty przez władze rosyjskie. Puszkin został zwolniony z zesłania i otrzymał pozwolenie na powrót do Petersburga i wkrótce potem został przyjęty na audiencję u cara. "Połtawa" była ważną chwilą w karierze Puszkina. Dzięki niej poeta stał się "oficjalnym poetą" Rosji. Został włączony do imperialnego grona rosyjskiego establishmentu.

Lech Suchomlynow

Публікація виражає лише погляди автора(ів) і не може бути ототожнена з офіційною позицією Канцелярії Голови Ради міністрів.