Berdiańsk był, jest i pozostanie Ukrainą: polsko-ukraińska sesja naukowa

Wczoraj o 18:53

Berdiańsk był, jest i pozostanie Ukrainą: polsko-ukraińska sesja naukowa

W warunkach wojny i okupacji symbolika nabiera szczególnego znaczenia. To właśnie symbole stają się nośnikami pamięci, ciągłości instytucjonalnej oraz sprzeciwu wobec prób narzucenia nowego porządku politycznego i kulturowego. Gdy agresor usiłuje wymazać tożsamość podbitego terytorium, samo zachowanie nazw, tradycji i ciągłości wydarzeń staje się aktem oporu oraz jednoznaczną deklaracją wierności prawdzie historycznej i zasadom prawa międzynarodowego.

Od 27 lutego 2022 roku nadazowski Berdiańsk pozostaje pod rosyjską okupacją, stając się poligonem realizacji imperialnej doktryny tzw. „ruskiego miru”. Ideologia ta dąży do całkowitego podporządkowania człowieka, militaryzacji przestrzeni publicznej oraz systemowej rusyfikacji życia społecznego. Brutalne represje, filtracje, przymusowe deportacje, grabież mienia czy niszczenie ukraińskich instytucji miały doprowadzić nie tylko do przejęcia terytorium, lecz także do zniekształcenia pamięci i zastąpienia dotychczasowej tożsamości nową, narzuconą przez okupanta. Pomimo tej bezprecedensowej przemocy duch wolności mieszkańców Berdiańska oraz wierność wartościom demokratycznym nie zostały złamane.

Jednym z najbardziej wymownych świadectw tego oporu jest jubileuszowa, 10. edycja Azowskich Dni Nauki Polskiej, zaplanowana na 8–9 października 2026 roku. Jej centralnym wydarzeniem będzie sesja naukowa poświęcona interdyscyplinarnym badaniom nad tożsamością w perspektywie postmodernizmu i postkolonializmu. Organizowane wspólnie przez Polskie Kulturalno-Oświatowe Towarzystwo „Odrodzenie” w Berdiańsku oraz Instytut Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego, pod patronatem Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”, wydarzenie niesie znaczenie daleko wykraczające poza ramy życia akademickiego. Jest zarazem manifestem moralnym, obywatelskim i politycznym oraz wyrazem niezłomnej solidarności z okupowanym Berdiańskiem.

Ciągłość Azowskich Dni Nauki Polskiej, organizowanych nieprzerwanie od 2017 roku (początkowo w ukraińskim Berdiańsku, a po rosyjskiej okupacji miasta w Warszawie w formule hybrydowej) stanowi jednoznaczny akt nieuznania bezprawnej okupacji. Konferencja nie zmieniła swojej nazwy, tożsamości ani miejsca symbolicznego zakorzenienia. Jej adres pozostaje niezmienny – Berdiańsk nad Morzem Azowskim. Choć wojna rozproszyła środowisko polonijne i odebrała Polskiemu Kulturalno-Oświatowemu Towarzystwu „Odrodzenie” jego materialną przestrzeń działania, nie zdołała zniszczyć tego, co najważniejsze – wspólnoty ludzi, pamięci i idei. Misja Towarzystwa, realizowana od 1993 roku poprzez pielęgnowanie polskiego dziedzictwa oraz budowanie dialogu polsko-ukraińskiego, trwa nadal, niezależnie od granic wyznaczanych przez okupanta.

W tym sensie nauka staje się przestrzenią wolności i jedną z najważniejszych form pokojowego oporu. Tegoroczna sesja naukowa trafia w samo sedno imperialnej logiki. Refleksja nad dekolonizacją przestrzeni symbolicznej, mechanizmami propagandy, nowomową czy językiem jako narzędziem dominacji jest czymś znacznie więcej niż akademicką debatą. To intelektualna odpowiedź na rosyjskie próby wymazania ukraińskiej i polskiej obecności nad Morzem Azowskim oraz konsekwentna obrona prawa narodów do własnej historii, pamięci i tożsamości. Pokazuje ona, że kultura, nauka i wolna myśl pozostają silniejsze od przemocy. Można zająć terytorium, lecz nie da się zawłaszczyć historii ani podporządkować prawdy.

Szczególnie wymowny jest fakt, że Azowskie Dni Nauki Polskiej nie zmieniły swojego ideowego zakorzenienia. Konsekwentne odwoływanie się do Berdiańska jako miejsca narodzin inicjatywy oraz wieloletniej działalności polskiej diaspory jest świadomym komunikatem skierowanym do społeczności międzynarodowej: okupacja nie tworzy nowej rzeczywistości prawnej, historycznej ani moralnej. Organizatorzy i uczestnicy wydarzenia nie uznają narzuconego przez Kreml statusu miasta. Berdiańsk pozostaje miastem ukraińskim!

Każda kolejna edycja konferencji dowodzi, że brutalnie przerwane więzi geograficzne nie oznaczają końca wspólnoty. Przeniosła się ona do wolnej przestrzeni akademickiej, skąd nadal buduje dialog, rozwija badania i daje świadectwo solidarności z mieszkańcami pozostającymi pod okupacją. Jest to również wyraźne przypomnienie dla świata, że bezprawie nie może zostać uznane za normę, a agresja nie może prowadzić do zatarcia pamięci.

Azowskie Dni Nauki Polskiej – 2026 są zatem czymś więcej niż sesją naukową. Stanowią naukową afirmację prawa Ukrainy do integralności terytorialnej, manifest trwałości polsko-ukraińskiej wspólnoty oraz symbol niezłomności wartości, których nie są w stanie zniszczyć ani wojna, ani okupacja.

Ponad naukowymi referatami i akademicką debatą unosić się będzie jedno przesłanie: Berdiańsk był, jest i pozostanie Ukrainą!

Szczegółowe informacje dotyczące programu, obszarów tematycznych oraz warunków uczestnictwa w tegorocznej sesji naukowej dostępne są na stronie internetowej Instytutu: https://esw.uw.edu.pl/zapraszamy-do-udzialu-w-polsko-ukrainskiej-sesji-naukowej/